07 Ιούλ Ποιος είμαι όταν δεν προσπαθώ να αρέσω; Η ταυτότητα πίσω από την κοινωνική συμμόρφωση.
Ποιος είμαι όταν δεν προσπαθώ να αρέσω;
Η ταυτότητα πίσω από την κοινωνική συμμόρφωση.
Στην πορεία της ζωής, πολλοί άνθρωποι διαμορφώνουν την ταυτότητά τους με τρόπο που εξυπηρετεί
την αποδοχή και τη συμμόρφωση.
Η ανάγκη να αρέσουμε και να είμαστε αποδεκτοί είναι θεμελιώδης και αναγκαία σε κάθε στάδιο ανάπτυξης. Όμως, όταν αυτή η ανάγκη μετατρέπεται σε μονοδιάστατο οδηγό συμπεριφοράς, μπορεί να απομακρύνει
τον άνθρωπο — από τον πυρήνα του εαυτού του.
Εισαγωγή
Ως ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια, βλέπω καθημερινά πόσο συχνά οι άνθρωποι δυσκολεύονται να απαντήσουν στην ερώτηση: «ποιος είμαι;» — όχι σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά σε επίπεδο βιωματικής ταυτότητας.
Πίσω από αυτή τη δυσκολία, πολύ συχνά κρύβεται μια συστηματική και μακρόχρονη εσωτερίκευση των προσδοκιών των άλλων: της οικογένειας, του σχολείου, των φίλων, των κοινωνικών ρόλων, ακόμα και της πολιτισμικής μας κουλτούρας.
Σε αυτό το άρθρο, θα ήθελα να προσεγγίσω αυτό το ερώτημα από τη σκοπιά της ψυχολογικής λειτουργίας της αυτοεικόνας και της κοινωνικής προσαρμογής, όπως αυτή διαμορφώνεται από την παιδική ηλικία έως την ενήλικη ζωή.
🔹 Η ανάγκη για αποδοχή και η γένεση του κοινωνικού εαυτού
Η ανάγκη να αρέσουμε και να είμαστε αποδεκτοί δεν είναι παθολογική. Αντιθέτως, είναι κεντρική στην ανθρώπινη ανάπτυξη.
Η θεωρία του Bowlby για τον δεσμό, καθώς και μεταγενέστερες προσεγγίσεις της αναπτυξιακής ψυχολογίας, δείχνουν ότι η αναγνώριση από τους σημαντικούς άλλους είναι καθοριστική για την αίσθηση του εαυτού.
Καθώς το παιδί μεγαλώνει, μαθαίνει να “διαβάζει” τα κοινωνικά σήματα και να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του ώστε να διατηρεί τη σύνδεση.
Σε αυτό το πλαίσιο, η επιθυμία να είναι «καλό», «ήσυχο», «σωστό» δεν είναι τίποτε άλλο από μια στρατηγική επιβίωσης της αγάπης.
Το ζήτημα αρχίζει να γίνεται σύνθετο όταν αυτό το “καλό παιδί” παραμένει στάσιμο και στην ενήλικη ζωή, εμποδίζοντας τον ενήλικα να έρθει σε επαφή με τις προσωπικές του ανάγκες, τα όρια, τις αντιστάσεις, τη δική του ταυτότητα.
🔹 Ποιος είναι ο εαυτός μου όταν δεν συμμορφώνομαι;
Η ταυτότητα που διαμορφώνεται αποκλειστικά μέσα από τις προσδοκίες των άλλων, συνήθως οδηγεί στην απώλεια επαφής με τον εσωτερικό εαυτό.
Η έννοια της αυθεντικότητας, όπως ορίζεται στη σύγχρονη υπαρξιακή και ανθρωπιστική ψυχοθεραπεία (π.χ. Carl Rogers), στηρίζεται στην ικανότητα του ανθρώπου να εκφράζει τα εσωτερικά του βιώματα χωρίς την παραμόρφωσή τους μέσα από κοινωνικά φίλτρα.
Όταν οι επιλογές, οι απόψεις, οι στάσεις ζωής βασίζονται διαρκώς στο τι θα πουν ή θα σκεφτούν οι άλλοι, τότε το άτομο λειτουργεί με βάση εξωτερική ρύθμιση ταυτότητας.
Αντί να οδηγείται από ένα εσωτερικό, σταθερό πυρήνα, γίνεται αντικείμενο εξωτερικών αναγκών και επιταγών.
🔹 Το τίμημα της υπερπροσαρμογής
Η υπερβολική ανάγκη να αρέσουμε και να μην προκαλούμε δυσαρέσκεια οδηγεί σε:
-
απώλεια ορίων,
-
υπερκόπωση από διαρκή συμβιβασμό,
-
αποσύνδεση από το συναίσθημα,
-
και συχνά ψυχοσωματικές εκφράσεις εσωτερικής σύγκρουσης, όπως άγχος, κατάθλιψη, αϋπνία, τάσεις απομόνωσης.
Πολλοί άνθρωποι έρχονται στη θεραπεία όχι επειδή δεν τα καταφέρνουν στη ζωή — αλλά επειδή δεν αντέχουν άλλο να “παίζουν ρόλους” που δεν τους εκφράζουν.
🔹 Το βλέπω καθημερινά στην ψυχοθεραπευτική πράξη
Άνθρωποι που έχουν διαγράψει ολόκληρα κομμάτια του εαυτού τους για να “ανήκουν”.
Γυναίκες που δεν γνωρίζουν πια τι θέλουν — μόνο τι χρειάζονται οι άλλοι.
Άντρες που αισθάνονται ασφυκτικά παγιδευμένοι στο να είναι πάντα δυνατοί, πάντα σωστοί, πάντα ήρεμοι.
Έφηβοι που διαμορφώνουν ταυτότητα με βάση τα social media, χωρίς ασφαλή εσωτερικό καθρέφτη.
Η επαφή με την αλήθεια τους — έστω και επώδυνη — είναι η αρχή της αλλαγής.
Η στιγμή που λένε «κουράστηκα να προσπαθώ να αρέσω» είναι η στιγμή που γεννιέται ένας πιο αυθεντικός εαυτός.
🔹 Τι σημαίνει να επαναπροσδιορίζω την ταυτότητά μου
Δεν σημαίνει να απορρίψω τη σχέση μου με τους άλλους.
Σημαίνει να την αναδιαμορφώσω μέσα από την επίγνωση του εαυτού.
Μαθαίνω να λέω όχι.
Να απογοητεύω χωρίς να καταρρέω.
Να αντέχω ότι δεν θα με εγκρίνουν όλοι — κι αυτό δεν με κάνει λιγότερο αξιαγάπητο.
Η ταυτότητα δεν είναι ο ρόλος που παίζω.
Είναι η συνέπεια ανάμεσα σε αυτό που νιώθω και σε αυτό που εκφράζω.
Είναι η δυνατότητα να υπάρχω σε μια σχέση όχι μέσα από τον φόβο, αλλά μέσα από την επιλογή.
Κλείνοντας
Το ερώτημα “ποιος είμαι όταν δεν προσπαθώ να αρέσω;” δεν έχει μία απάντηση.
Είναι ένα βίωμα που οικοδομείται σταδιακά, μέσα από θεραπευτική εργασία, ενδοσκόπηση και πρακτική αυτογνωσία.
Είναι μια διαδικασία απελευθέρωσης από την εξάρτηση από το βλέμμα του άλλου και ταυτόχρονα, μια επανασύνδεση με τον εαυτό ως πρόσωπο και όχι ως ρόλο.
Αυτός ο δρόμος δεν είναι εύκολος.
Είναι όμως ειλικρινής.
Και οδηγεί — όχι απαραίτητα στην ευκολία — αλλά στην αίσθηση αλήθειας, συνέχειας και εσωτερικής ειρήνης.
✍️ Γράφει η Μαρία Κορακά
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
Θεραπεύτρια Ζευγαριού & Οικογένειας
📍 Βοραϊκού 2 και Αώου, Πάτρα 26442
📞 +30 2610 346922 | 📱 +30 6974 349109